De SwissChamp gebruiken voor zwaar batonneren (Hij breekt in tweeën)
Je hebt een SwissChamp in je hand. Een iconisch zakmes, met 33 functies.
Je zit in het bos, het is koud en je hebt vuur nodig.
De aanmaakhoutjes zijn op. Er ligt een flinke berkentak naast je. Je denkt: “Ik sla hem er wel doorheen.” Je zet het mes erop, geeft een flinke klap op de rug van het mes.
En dan hoor je dat geluid. Een harde, droge snap. Je kijkt en ziet twee delen. De SwissChamp is in tweeën gebroken.
Dit is geen horrorverhaal. Het is de harde realiteit voor veel beginnende bushcrafters.
Ze pakken hun geliefde Victorinox SwissChamp – het mes dat ze van hun opa kregen of dat ze zelf hebben gekocht voor €50 tot €70 – en gebruiken het als een beitel. En dan breekt het lemmet.
Of de handvatschalen splijten. Het is een pijnlijke maar leerzame ervaring.
Wat is batonneren eigenlijk?
Batonneren is simpelweg het splijten of hakken van hout met behulp van een mes en een 'baton' (een hamerstok).
Je zet je mes in het hout en slaat op de rug van het lemmet met een stevige stok. Dit is een fundamentele techniek in de bushcraft en survival wereld.
Het is de manier om droog kernhout uit een groene tak te krijgen voor je vuur. Of om een stuk hout te klieven voor je kamp. Waarom is het belangrijk? Omdat je in een off-grid situatie niet altijd een bijl bij je hebt.
Soms heb je alleen je zakmes. En als je vuur wilt stoken, moet je kunnen bewerken.
Je kunt niet wachten tot je een bijl vindt. Je moet werken met wat je hebt. Batonneren is de vaardigheid om hout te verwerken zonder zware gereedschappen.
Maar er zit een groot verschil tussen batonneren met een mes dat daarvoor gemaakt is, en batonneren met een SwissChamp. De techniek is hetzelfde, maar het gereedschap is dat niet.
De SwissChamp is een precisie-instrument. Het is een Zwitserse zakmes.
Het is ontworpen voor fijne klusjes, niet voor zwaar werk. De kern van het probleem zit in het staal en de constructie. Victorinox gebruikt roestvrij staal dat scherp is en goed blijft, maar het is geen hoogwaardig, extreem taai staal zoals in sommige survivalmessen.
Het is ontworpen om te snijden, niet om te worden geslagen. De structuur van het mes is het zwakke punt.
Waarom breekt een SwissChamp tijdens zwaar batonneren?
De reden dat een SwissChamp breekt, is de constructie. Een SwissChamp heeft een 'layered' ontwerp.
De lemmet wordt vastgehouden door een veer. De handvatschalen zijn van celluloïd of kunststof. Als je hard op de rug van het lemmet slaat, ontstaat er enorme druk op het zwakste punt: de plek waar het lemmet overgaat in de rug (de 'tang'). Bij een vastgesteld mes (een mes dat niet inklapt) is deze tang vaak doorlopend.
Dat maakt het sterker. Bij de SwissChamp is het lemmet bewegelijk.
De veer moet het lemmet op zijn plek houden. Bij zwaar batonneren kan de veer het begeven of het lemmet zelf kan breken.
De impact is te groot voor het ontwerp. De handvatschalen zijn ook een zwak punt. Ze zijn gemaakt om licht en compact te zijn.
Ze zijn niet gemaakt om op te slaan. Als je per ongeluk naast het mes slaat of als de druk niet rechtmatig is, kunnen de schalen splijten.
Je bent dan je mes én je gereedschap kwijt. Een reparatie is vaak niet meer mogelijk. Victorinox zelf geeft dit ook aan.
Hun messen zijn niet gemaakt voor zwaar werk. Ze zijn er voor dagelijks gebruik, voor kamperen, voor klusjes.
Batonneren met een SwissChamp is als een Ferrari gebruiken om boomstammen mee te vervoeren. Het kan even, maar de schade is groot en de kosten zijn hoog.
Je bent je favoriete mes kwijt. De les is simpel: ken je gereedschap.
Een SwissChamp is een geweldig stuk gereedschap. Zo kun je uitstekend vissen, zagen en schroeven met de SwissChamp, maar hij is geen beitel. Gebruik hem niet voor klussen waar hij niet voor gemaakt is. Dan blijft hij je jarenlang trouw.
Wat te doen als je moet klieven? Alternatieven voor je SwissChamp
Als je in de natuur bent en je hebt echt hout nodig, zijn er betere opties dan je SwissChamp gebruiken.
De beste optie is een echte bijl. Een kleine handbijl, zoals de Gransfors Bruks Small Forest Axe (rond €150-€200) of de Fiskars X7 (rond €30-€40). Deze zijn gemaakt om op te slaan. Het gewicht en de balans zorgen ervoor dat het hout splijt zonder dat je veel kracht hoeft te zetten.
Een andere optie is een speciaal batonner-mes. Dit zijn messen met een vast lemmet, een doorlopende tang (full tang) en een sterk handvat.
Denk aan de Morakniv Garberg (rond €60-€80) of de ESEE 4 (rond €150-€180).
Deze messen zijn gemaakt om te worden geslagen. Het staal is taai en breekt niet snel. Ze zijn zwaarder dan een SwissChamp, maar veel veiliger voor dit werk.
Wat als je alleen je SwissChamp hebt? Dan gebruik je de juiste techniek.
Gebruik een zachtere stok als 'baton'. Geen kei of hamer. Een stuk berk of een andere zachte houtsoort.
Zorg dat je mes stabiel staat. Sla niet op de volle lengte van het lemmet, maar concentreer je op de plek waar je wilt klieven.
En vooral: gebruik niet te veel kracht. Werk gecontroleerd. Het is ook slim om je SwissChamp te gebruiken voor de fijne bewerking.
Splits het hout eerst met een bijl of een steen. Gebruik je SwissChamp om de splinters te maken (feathersticking).
Of gebruik de zaagfunctie om kleinere takken te zagen. Zo gebruik je de tools voor waar ze goed voor zijn. Je SwissChamp blijft heel en je krijgt je vuur.
Praktische tips voor veilig gebruik van je SwissChamp in de natuur
Om te voorkomen dat je je SwissChamp breekt, moet je hem met respect behandelen. Hier zijn een paar tips om hem heel te houden, zelfs in ruige omstandigheden.
- Gebruik een aparte bijl of hamer: Koop een kleine, lichte bijl of een hamer voor je zware werk. Een Fiskars X7 is goedkoop en duurzaam. Een Morakniv Companion (rond €20) is een goedkoop en sterk mes voor de zwaardere klusjes. Laat je SwissChamp voor de fijne klusjes.
- Gebruik de juiste techniek: Als je toch moet klieven, zorg dan dat je mes stabiel staat. Sla op de rug van het mes met een houten stok. Sla nooit op metaal of steen. Dit beschadigt de rand en het lemmet.
- Onderhoud je mes: Houd je SwissChamp schoon en droog. Vet de scharnieren af en toe in. Een goed onderhouden mes werkt beter en is minder vatbaar voor schade. Controleer of alle functies soepel werken.
- Ken je materiaal: Weet wat je SwissChamp aankan. Zachte houtsoorten zoals berk of den zijn makkelijker te klieven dan hard hout zoals eik of es. Probeer niet om dikke, harde stammen te splijten met een zakmes.
- Investeer in back-up: Als je serieus bent over survival of bushcraft, investeer dan in gespecialiseerde tools. Een goedkope bijl of een sterk mes maakt je uitrusting compleet. Je SwissChamp is je aanvulling, niet je hoofdwapen.
Een SwissChamp is een geweldige metgezel. Hij past in je zak, weegt maar 185 gram en volgens de EDC mes checklist heeft hij tientallen functies.
Maar hij is niet onverwoestbaar. Respecteer zijn grenzen. Gebruik hem voor wat hij is: een slim, compact gereedschap voor dagelijkse taken en fijne klusjes in de natuur. Als je ooit in de situatie komt dat je hout moet klieven, denk dan even na.
Is dit de klus voor mijn SwissChamp? Meestal is het antwoord nee. Pak dan je bijl of je aparte batonner-mes. Je zult je SwissChamp dankbaar zijn dat je hem niet hebt gebroken, zodat je dit handige zakmes legaal kunt dragen als onderdeel van je uitrusting. En jij bent blij dat je een vuur kunt stoken met het juiste gereedschap.