Een normale pleister of gaas gebruiken voor een zuigende borstwond (Sucking chest wound)

Een zuigende borstwond. Het klinkt eng, en dat is het ook.

Dit is het type letsel waarbij de lucht via een gat in je borstkas naar binnen wordt gezogen en niet meer naar buiten kan. Je long klapt in elkaar. Je kunt niet meer goed ademen. Paniek ligt op de loer.

Maar met een simpele, low-tech oplossing kun je het verschil maken tussen leven en dood. Je hebt geen ingewikkelde medische apparaten nodig.

Soms is een stuk plastic en een normale pleister voldoende om de boel luchtdicht af te sluiten.

In deze gids leggen we je exact uit hoe je dat doet, wat je in je noodpakket moet hebben liggen en hoe je het aanpakt onder extreme druk.

Wat is een zuigende borstwond?

Een zuigende borstwond (of sucking chest wound) ontstaat als er een opening in je borstkas komt die rechtstreeks contact maakt met de long. Meestal door een steek, schot of een puntig voorwerp.

Normaal gesproken zit je long vol lucht en kan die lucht via je luchtpijp in en uit. Bij een zuigende wond ontstaat er een shortcut. Bij elke ademhaling stroomt lucht via het gat naar binnen en soms ook weer naar buiten.

Het echte probleem is de druk in je borst. Normaal heb je een vacuüm die ervoor zorgt dat je long open blijft.

Bij deze wond verdwijnt die druk. De long kan niet meer uitzetten en klapt in elkaar. Dit heet een klaplong. Je krijgt snel zuurstoftekort, je bloeddruk daalt en je raakt in shock. Het is een dodelijk letsel als je het niet direct behandelt.

Waarom je direct moet handelen

De eerste minuten na dit letsel zijn goud waard. Je hoeft de wond niet te genezen op het slagveld, in het bos of tijdens een noodsituatie.

Je doel is simpel: de ademhaling weer normaal maken. Door het gat te dichten, herstel je de druk in de borstholte en kan de long zich weer vullen met lucht via de normale weg. Zonder behandeling verlies je snel kracht en helderheid.

Je zult je zwak voelen, duizelig worden en uiteindelijk je bewustzijn verliezen.

Als je alleen bent, is dat einde oefening. Als je met een groep bent, ben je een enorme last. Snelle actie voorkomt dat een behandelbaar letsel fataal wordt.

Dit is het moment dat je voorbereiding telt. Wat je bij je hebt, bepaalt je overlevingskans.

De kern: Hoe werkt een occlusieve pleister?

De oplossing is een zogenaamde occlusieve pleister. Dat is een waterdichte, niet-absorberende plaat die je volledig over de wond plakt.

Het doel is simpel: een luchtdichte afsluiting. De lucht kan het gat niet meer in of uit. Je gebruikt dus geen gaas of verband dat lucht doorlaat.

Je wilt een soort plastic deksel op je borst. Gelukkig hoef je niet per se een duur medisch product te kopen.

In een echte noodsituatie, met je bushcraft-uitrusting of je survival kit, werkt elk waterdicht materiaal. Denk aan: Het werkt simpel: je legt het plastic over de wond. Je zorgt dat de randen van het plastic verder lopen dan de wond zelf. Vervolgens plak je de randen luchtdicht vast op de onbeschadigde huid.

• Een stuk plastic van een verpakking.
• De verpakking van een energiereep.
• Een plastic zakje.
• Zelfs een stuk ducttape of gaffertape.

Je kunt hiervoor ducttape gebruiken of de pleister die al in je kit zit. Deze techniek heet een 'three-sided seal', maar weet je ook of je een chest seal op beide wonden moet plakken?

Je plakt drie kanten vast en laat de onderkant los. Waarom? Omdat er soms nog wat lucht onder het plastic zit. Door de onderkant open te laten, kan die lucht eruit, maar kan er geen nieuwe lucht meer naar binnen.

Cruciale tip: Plak de opening in het plastic niet dicht! De bedoeling is dat lucht die onder het plastic vastzit, er niet meer uit kan. Dichtplakken van het gat zelf maakt de boel onnodig complex.

Dit is de klassieke methode. Tegenwoordig adviseren veel experts om alles wél luchtdicht af te plakken. De reden?

Om te voorkomen dat er per ongeluk een flap omhoog gaat en de boel weer lek raakt. Kies wat jij het makkelijkst kunt onthouden en uitvoeren.

Wat je in je kit moet hebben: producten en prijzen

Als je serieus bent over je EHBO-kit, dan heb je een echte occlusieve pleister in je tas. Die zijn speciaal ontworpen om te blijven plakken, zelfs als het nat is of als je zweet.

• De standaard occlusieve pleister (bijv. van het merk H&H): Dit is de gouden standaard. Een stevige, waterdichte folie met een kleefrand. Groot genoeg voor een schotwond. Je hebt ze vaak in een blisterverpakking van 10x15 cm of 15x20 cm. Ze kosten ongeveer €4,- tot €8,- per stuk. Koop er een paar, want je kunt ze niet hergebruiken.
• Leukoplast of Medipore met ducttape: Een goedkope en brede variant. Gebruik een grote pleister of hechtpleister als basis en versterk de randen met een stuk ducttape. Zo'n rol ducttape van 5 meter heb je al voor €2,- tot €5,-. Een pakje van 10 grote hechtpleisters (10x10 cm) kost rond de €3,-. Dit is een budgetvriendelijke optie die prima werkt.
• De 'NAR' Chest Seal (of vergelijkbaar): Dit is een professionele versie met een ventiel. Dit ventiel zorgt ervoor dat lucht die onder de pleister vastzit (bloed, vocht, lucht) er wel uit kan, maar niet meer naar binnen kan. Dit is de beste optie. Zo'n seal kost tussen de €10,- en €15,-. Als je ruimte en budget hebt, is dit je beste keuze.
• Zelfbouw: Zoals hierboven beschreven: een stuk plastic (bijv. van een nooddeken of zak) en ducttape. De nooddeken zelf kost ongeveer €1,-. Dit is je fallback als je professionele spullen kwijt bent of niet hebt.

Ze zijn vaak groter en steviger dan pleisters voor kleine wondjes. Hieronder vind je de beste vented chest seals die passen in een professionele prepping- of survival-uitrusting.

Je hoeft niet meteen de duurste optie te kopen. Een setje van die standaard occlusieve pleisters van H&H is een prima start. Zorg dat je er tenminste twee in je kit hebt zitten. Eén is geen, want je kunt ze verkeerd plakken of ze beschadigen.

Stappenplan: wat je nu doet

Stel, het gebeurt. Jij of een maat hebt een zuigende borstwond. Wat nu? Blijf kalm. Leer hoe je een chest seal plakken moet en volg deze stappen.

Het is een simpele checklist die je in je hoofd prent.

1. Druk de wond niet af met je hand. Je bent geneigd om je hand op de wond te leggen. Doe dit niet. Dit maakt de zuiging erger en je blokkeert de luchtstroom nog verder.
2. Zoek de wond. Haal kleding weg. Zoek het gat. Soms is het klein, soms is het groot. Zorg dat je het precies vindt.
3. Pak je occlusieve pleister (of plastic). Verwijder de backing van de pleister. Als je plastic gebruikt, leg dat dan klaar.
4. Plak het erop. Druk het materiaal over de wond. Zorg dat de randen verder lopen dan de wondranden. Druk het goed aan. Zorg dat er geen kreukels inzitten waar lucht doorheen kan.
5. Controleer de seal. Kijk of de pleister goed vastzit. Ademt de persoon nu makkelijker? Het geluid van zuigende lucht moet verdwijnen.
6. Monitor. Blijf de persoon in de gaten houden. Blijft de pleister zitten? Beter ademen? Verlies van bewustzijn?
7. Zoek professionele hulp. Dit is een tijdelijke oplossing. Zodra het kan, moet er medische hulp ingeschakeld worden. Een klaplong kan terugkomen of erger worden.

Praktische tips voor in de praktijk

Deze kennis is nutteloos als je het niet oefent. Pak je noodpakket erbij.

Kijk hoe je pleisters eruitzien. Zitten ze in een hersluitbare verpakking? Zo niet, overweeg ze in een ziplock te doen.

Je wilt geen viezigheid op de kleeflaag. Als je met ducttape werkt, wikkel dan een stukje tape om de rand van je zak of rol, zodat je snel een stukje kunt afscheuren. Seconden tellen.

Denk na over de locatie. Een wond vlak onder de sleutelbeen is lastiger te plakken dan een wond midden op de ribbenkast. Oefen met je eigen lichaam (zonder wond natuurlijk) om te voelen hoe je een pleister goed aan kunt drukken. Een pleister op een bewegende ribbenkast kan loslaten.

Druk het vooral goed aan op de huid. Een geschoren borst plakt beter, maar in het wild heb je dat niet. Druk harder aan.

Een laatste tip: combineer het. Gebruik je occlusieve pleister en plak er een stuk ducttape overheen om de randen extra stevig te maken. Zo weet je zeker dat ie blijft zitten.

Zorg dat je kit altijd bij je is, niet in de auto of in je huis, maar op je lichaam of in je directe tas.

Als je in het bos valt met je bushcraft-mes, ben je je kit kwijt als die in je rugzak op de grond ligt. Wees voorbereid, wees praktisch en red een leven.